BADIIY PSIXOLOGIZMNING IFODA USULLARI: JAMES JOYCE VA VIRGINIA WOOLF ASARLARI MISOLIDA
Keywords:
ong oqimi badiiy psixologizm modernizm to the lighthouse ichki monolog narrativ psixologiyaAbstract
Ushbu tezis XX asr ingliz adabiyotining ikki yirik vakili — James Joyce va Virginia Woolf asarlarida badiiy psixologizmning ifoda usullarini tahlil qilishga bag'ishlangan. Tadqiqotda "ong oqimi" (stream of consciousness) texnikasining nazariy asoslari, uning William James psixologiyasidan kelib chiqishi va modernistik adabiyotda qo'llanilishi yoritilgan. Joyce ("Ulysses", "A Portrait of the Artist as a Young Man") va Woolf ("Mrs Dalloway", "To the Lighthouse") asarlari misolida ikkala yozuvchining psixologik proza uslublari qiyosiy tahlil qilingan. Joyce Freydning ongsizlik nazariyasiga tayanib, inson ongining xaotik, irratsional va "iflos" tomonlarini aks ettirgan bo'lsa, Woolf Bergson falsafasi asosida ongning nozik, musiqiy va estetik tomonlarini tasvirlagan. Tezisda ularning o'xshash va farqli jihatlari aniqlanib, modernistik adabiyotda psixologizmning rivojlanishidagi o'rni baholanadi.
References
1. Joyce, James. Ulysses. Paris: Shakespeare and Company, 1922.
2. Joyce, James. A Portrait of the Artist as a Young Man. New York: B.W. Huebsch, 1916.
3. Woolf, Virginia. Mrs Dalloway. London: Hogarth Press, 1925.
4. Woolf, Virginia. To the Lighthouse. London: Hogarth Press, 1927.
6. Woolf, Virginia. A Room of One's Own. London: Hogarth Press, 1929. (Woolfning androginlik va ayol yozuvchiligi haqidagi falsafiy asari).
7. James, William. The Principles of Psychology. New York: Henry Holt and Company, 1890. ("Ong oqimi" atamasining muallifi).
8. Bergson, Henri. Time and Free Will: An Essay on the Immediate Data of Consciousness. London: George Allen and Unwin, 1889/1910. (Woolf falsafasining asosi — "davomiylik" tushunchasi).
9. Freud, Sigmund. The Interpretation of Dreams. London: Hogarth Press, 1900. (Joyce psixologizmining asosi — ongsizlik nazariyasi).
10. Eliot, T.S. "Tradition and the Individual Talent." The Egoist, vol. 6, no. 4, 1919, pp. 54-55. ("Shaxssizlik" g'oyasining muallifi).
10. Ellmann, Maud. The Nets of Modernism: Henry James, Virginia Woolf, James Joyce, and Sigmund Freud. Cambridge: Cambridge University Press, 2010. (Modernizm, psixoanaliz va Joyce hamda Woolf ijodi o'rtasidagi bog'liqlik tahlili).
11. Karakaҫi, Dalila and Alija, Ermira. "Many Streams: A Critical Review of Modernism’s Divergent Modes of Consciousness." Journal of Educational and Social Research, vol. 15, no. 1, 2025, pp. 1-10. (Modernistik adabiyotda "ong oqimi" texnikasining turli shakllari qiyosiy tahlili).
12. Ohio University Thesis. "Detecting the 'Flickerings of that Innermost Flame': A Narrative Psychology Approach to the Artist-Novels of Virginia Woolf and James Joyce." 2025. (Joyce va Woolf asarlarida psixologizmni narrativ psixologiya nuqtai nazaridan tahlil qiluvchi dissertatsiya).
13. Diyarova A.A., Radjabova E.D. "Effekt soznaniya: predstavlenie sub"ektivnosti v romanax Virginii Vulf 'Na mayak' i Dzheymsia Djoyisa 'Uliss'." KiberLeninka, 2024. (Woolf va Joyce asarlarida sub'ektivlikni aks ettirish usullari qiyosiy tahlili — rus tilida).
14. Humphrey, Robert. Stream of Consciousness in the Modern Novel. Berkeley: University of California Press, 1954. ("Ong oqimi" texnikasining klassik nazariy tahlili).
15. Kenner, Hugh. Ulysses. London: George Allen & Unwin, 1987. (Joyce ijodining eng nufuzli sharhlaridan biri).
16. Lee, Hermione. Virginia Woolf. London: Chatto & Windus, 1999. (Woolf hayoti va ijodining akademik biografiyasi).
17. Bowlby, Rachel. Virginia Woolf: Feminist Destinations. Oxford: Blackwell, 1990. (Woolf ijodining feministik tahlili).