BLOKCHEYN VA KRIPTOGRAFIYA ASOSIDA TIBBIY MA’LUMOTLAR XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH
Keywords:
blokcheyn, tibbiy ma’lumotlar, ma’lumotlar almashinuvi, axborot xavfsizligi, shifrlash, smart-kontrakt, elektron tibbiy karta, IoT, maxfiylik, kirishni boshqarish.Abstract
Ushbu tezisda blokcheyn texnologiyasidan tibbiy ma’lumotlarni xavfsiz saqlash va almashishda foydalanish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Tibbiy ma’lumotlarning raqamlashtirilishi natijasida ularni turli tibbiyot muassasalari o‘rtasida tezkor almashish zarurati ortib bormoqda. Bunda ma’lumotlarning maxfiyligi, yaxlitligi, mavjudligi va turli axborot tizimlari o‘rtasidagi o‘zaro moslashuvchanligini ta’minlash muhim masalalardan hisoblanadi. Tadqiqotda blokcheynning taqsimlangan reyestr, o‘zgarmas yozuvlar, kriptografik himoya va smart-kontrakt kabi xususiyatlarining tibbiy ma’lumotlarni almashishdagi imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, tibbiy ma’lumotlarni himoyalashda shifrlash, kirishni boshqarish, permissioned va consortium blokcheynlar hamda off-chain saqlash yondashuvlari tahlil qilinadi. Natijada blokcheyn texnologiyasi tibbiy ma’lumotlarni ishonchli va nazorat qilinadigan tarzda almashish uchun istiqbolli texnologik yechimlardan biri ekanligi ko‘rsatiladi.
References
Taherdoost H. The Role of Blockchain in Medical Data Sharing // Cryptography. – 2023. – Vol. 7, No. 3. – Art. 36. – DOI: 10.3390/cryptography7030036.
16. Agbo C. C., Mahmoud Q. H., Eklund J. M. Blockchain Technology in Healthcare: A Systematic Review // Healthcare. – 2019. – Vol. 7, No. 2. – Art. 56. – DOI: 10.3390/healthcare7020056.
17. Dimitrov D. V. Blockchain Applications for Healthcare Data Management // Healthcare Informatics Research. – 2019. – Vol. 25, No. 1. – P. 51–56. – DOI: 10.4258/hir.2019.25.1.51.
18. Yaqoob I., Salah K., Jayaraman R., Al-Hammadi Y. Blockchain for Healthcare Data Management: Opportunities, Challenges, and Future Recommendations // Neural Computing and Applications. – 2022. – Vol. 34, No. 14. – P. 11475–11490. – DOI: 10.1007/s00521-020-05519-w.
19. Merlo V., Pio G., Giusto F., Bilancia M. On the Exploitation of the Blockchain Technology in the Healthcare Sector: A Systematic Review // Expert Systems with Applications. – 2023. – Vol. 213. – Art. 118897. – DOI: 10.1016/j.eswa.2022.118897.
20. Saeed H., Malik H., Bashir U., et al. Blockchain Technology in Healthcare: A Systematic Review // PLOS ONE. – 2022. – Vol. 17, No. 4. – e0266462. – DOI: 10.1371/journal.pone.0266462.
21. Meenavolu S. B. K., Kasyapa C. V. Blockchain Integration in Healthcare: A Comprehensive Investigation of Use Cases, Performance Issues, and Mitigation Strategies // Frontiers in Digital Health. – 2024. – Vol. 6. – DOI: 10.3389/fdgth.2024.1359858.
22. Secure Medical Data Storage with Blockchain Technology // Procedia Computer Science. – 2023. – Vol. 225. – P. 961–968. – DOI: 10.1016/j.procs.2023.10.083.