OʻSIMLIKLARDA KECHADIGAN JARAYONLARNI VIRTUAL LABORATORIYA MASHGʻULOTLARIDA KUZATISH
Keywords:
biologik monitoring, eksperimental modellashtirish, fotosintez intensivligi, gaz almashinuvi, raqamli tajriba muhiti, transpiratsiyaAbstract
Fotosintez intensivligi, transpiratsiya va gaz almashinuvini bevosita koʻrish imkonining cheklanganligi biologiya taʼlimida fiziologik hodisalarni tushuntirishni murakkablashtiradi; shu sababli ularni virtual laboratoriya muhitida kuzatish protokoli ishlab chiqildi. Tajribada yorugʻlik intensivligi va vaqt dinamikasi oʻzgaruvchilari asosida fotosintez hamda gaz almashinuvi simulyatsiyalari birlashtirildi, transpiratsiya esa namlik almashinuvi koʻrsatkichi orqali baholandi. Har bir kuzatuv sharti N=3 takrorlashda bajarildi va guruhlararo farqlar α=0,05 mezonida tekshirildi. Natijalar yorugʻlik kuchayishi bilan fotosintez intensivligi va gaz almashinuvi koʻrsatkichlari izchil ortishini koʻrsatdi; kuzatuvlar oʻrtasidagi farq p<0,049 darajasida statistik ahamiyatli boʻldi. Virtual protokol fiziologik koʻrsatkichlarning vaqt boʻyicha oʻzgarishini bir ekranda taqqoslash, oʻlchov bosqichlarini qayta bajarish va kuzatuv xatolarini muhokama qilish imkonini berdi. Taklif etilgan yechim oʻsimlik fiziologiyasi mashgʻulotlarida raqamli modellashtirishni real laboratoriya tajribasi bilan bogʻlaydigan amaliy didaktik model sifatida xizmat qiladi.
References
1. Taiz L., Zeiger E., Møller I.M., Murphy A. Plant Physiology and Development. — 7th ed. — New York: Oxford University Press, 2022. — 864 p. — URL: https://global.oup.com/academic/product/plant-physiology-and-development-9781605357454 (murojaat sanasi: 28.09.2026)
2. Makransky G., Mayer R.E. Benefits of taking a virtual laboratory course are not universal: distinct effects of virtual and physical laboratories on learning outcomes // Learning and Instruction. — 2022. — Vol. 80. — Article 101591. — DOI: 10.1016/j.learninstruc.2022.101591
3. Bhatia S., Sharma K., Dahiya R. Virtual laboratories in biology education: a systematic review // Education and Information Technologies. — 2023. — Vol. 28. — P. 14635–14658. — DOI: 10.1007/s10639-023-11712-4
4. Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Oʻsimlik moddalari kimyosi instituti. Oʻsimliklar fiziologiyasi va biokimyosi boʻyicha ilmiy-uslubiy materiallar [Elektron resurs]. — Toshkent, 2022. — URL: https://uzicps.uz (murojaat sanasi: 28.09.2026)
5. Brinson J.R. Learning outcome achievement in non-traditional laboratory experiences: a systematic review of the empirical research // Computers & Education. — 2015. — Vol. 87. — P. 218–237. — DOI: 10.1016/j.compedu.2015.07.003
6. Кузнецов В.В., Дмитриева Н.В. Физиология растений: учебник. — Москва: Юрайт, 2023. — 459 с. — URL: https://urait.ru/bcode/510742 (murojaat sanasi: 28.09.2026)
7. Третьяков Н.Н., Паничкин Л.А., Кошкин Е.И. Физиология и биохимия сельскохозяйственных растений: учебник. — Москва: КолосС, 2010. — 656 с. — ISBN: 978-5-9532-0714-7
8. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi. Biologiya fanidan virtual laboratoriya mashgʻulotlarini tashkil etish boʻyicha uslubiy tavsiyalar [Elektron resurs]. — Toshkent, 2024. — URL: https://edu.uz (murojaat sanasi: 28.09.2026)
