VALENTLIK NAZARIYASI VA UNDA RAVISH TURKUMNING O‘RNI
Keywords:
valentlik nazariyasi, aktant, sirkonstant, ravish, sintaktik valentlik, semantik valentlik, tobelik grammatikasi, o‘zbek tili.Abstract
Maqolada tilshunoslikning muhim nazariyalaridan biri — valentlik nazariyasi va unda ravish turkumining o‘rni tahlil qilinadi. L. Tenyer tomonidan asos solingan valentlik nazariyasi dastlab fe’llarning aktantlar bilan bog‘lanish qobiliyatini ifodalagan bo‘lsa, keyinchalik bu tushuncha boshqa so‘z turkumlariga, jumladan, ravishlarga ham tatbiq etilgan. Tadqiqotda valentlikning sintaktik va semantik jihatlari, aktantlar va sirkonstantlar farqi, shuningdek, ravishlarning valentlik xususiyatlari o‘zbek va jahon tilshunosligi materiallari asosida yoritiladi. Ravishlarning ba’zi turlari (masalan, o‘rin, daraja, usul ravishlari) majburiy yoki fakultativ to‘ldiruvchilarga ega ekanligi, ularning leksikografik tavsifida valentlikni hisobga olish zarurligi ko‘rsatiladi. Natijalar o‘zbek tilida ravish valentligini chuqurroq o‘rganish va lug‘atlar tuzishda amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Tesnière L. Éléments de syntaxe structurale. – Paris: Klincksieck, 1959.
2. Katsnelson S.D. O grammaticheskix kategoriyax. – L., 1948.
3. Helbig G., Schenkel W. Wörterbuch zur Valenz und Distribution deutscher Verben. – Leipzig, 1969.
4. Herbst T. English Valency Structures – .A first sketch // EESE, 1999.
5. Sláma J., Štěpánková B. On the Valency of Various Types of Adverbs and Its Lexicographic Description // Journal of Linguistics, 2019. Vol. 70, No 2.
6. Panevová J. Ještě k teorii valence // Slovo a slovesnost, 1998.
7. Qo‘chqortoyev I. So‘z ma’nosi valentligi haqida // O‘zbek tili va adabiyoti, turli yillar.
8. Rasulov R. Valentlik nazariyasi // Tilshunoslik masalalari.
9. Mahmudjonova M. Struktur tilshunoslikda valentlik hodisasining talqini. – Samarqand, 2020-yillar.
10. Allerton D.J. Valency Grammar // Encyclopedia of Language and Linguistics, 2006.
11. Oxford Bibliographies. Valency Theory (Linguistics).
12. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. – Toshkent, 2022
