PISA TIMSS VA PIRLS NATIJALARINI MAKTAB DARAJASIDA TALQIN QILISH VA BOSHQARUVGA TATBIQ ETISH ALGORITMI
Keywords:
PISA, TIMSS, PIRLS, maktab direktori, xalqaro baholash natijalari, axborot-tahliliy kompetensiya, dalillarga asoslangan boshqaruv, triangulyatsiya, monitoring, boshqaruv algoritmiAbstract
Maqolada PISA, TIMSS va PIRLS xalqaro baholash dasturlari natijalarini alohida maktab faoliyati haqidagi tayyor hukm sifatida emas, mahalliy dalillar bilan tekshiriladigan boshqaruv signali sifatida talqin qilish muammosi o‘rganildi. Tadqiqotning maqsadi uch dasturga xos konstrukt, maqsadli populyatsiya, tanlanma, hisobot birligi va statistik noaniqlikni hisobga olgan holda natijalarni maktab muammosi hamda boshqaruv chorasiga aylantiruvchi algoritmni ishlab chiqishdan iborat. Nazariy-amaliy loyihalash usulida 23 ta normativ, rasmiy metodologik va ilmiy manba qiyosiy kontent-tahlil, konstrukt xaritalash, xulosa chegaralarini tekshirish va mantiqiy modellashtirish asosida o‘rganildi. Natijada to‘rtta metodologik talqin filtri va beshta boshqaruv operatsiyasidan iborat 4+5 bosqichli algoritm ishlab chiqildi. Talqin filtrlari ko‘rsatkichning mazmuni, hisobot darajasi, statistik ishonchliligi va mahalliy kontekstga ko‘chirish shartlarini tekshiradi. Boshqaruv operatsiyalari esa muammo xaritasini tuzish, lokal dalillarni triangulyatsiya qilish, muqobil sabab gipotezalarini tekshirish, chora paketini loyihalash va monitoring-refleksiya qarorini qabul qilishni qamrab oladi. Har bir bosqich tayanch savol, tahliliy amal, majburiy mahsulot va xato nazorati bilan operatsionlashtirildi. Algoritm xalqaro ko‘rsatkichni maktab reytingiga bevosita aylantirish, korrelyatsiyani sabab sifatida talqin qilish hamda o‘quvchi natijasini direktor faoliyatining yagona mezoni deb olish xavfini kamaytiradi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Davlat umumiy o‘rta ta’lim muassasalari direktori lavozimiga nomzodlarni menejerlik o‘quv kurslarida o‘qitish va ularga menejerlik sertifikatini berish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida: 2023-yil 25-dekabrdagi 681-son qaror. URL: https://lex.uz/uz/docs/-6705811.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Maktabgacha va maktab ta’limi xodimlarining uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida: 2024-yil 20-dekabrdagi 867-son qaror. URL: https://lex.uz/uz/docs/-7271575.
3. OECD. PISA 2025 Assessment and Analytical Framework. Paris: OECD Publishing, 2026. 214 p. https://doi.org/10.1787/86c36975-en.
4. OECD. PISA 2025 Results. Volume I: Future-Ready Students. Paris: OECD Publishing, 2026. 377 p. https://doi.org/10.1787/73451bc5-en.
5. OECD. PISA 2022 Technical Report. Paris: OECD Publishing, 2024. 545 p. https://doi.org/10.1787/01820d6d-en.
6. Mullis I.V.S., Martin M.O., von Davier M. (eds.). TIMSS 2023 Assessment Frameworks. Chestnut Hill, MA: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2021. URL: https://timssandpirls.bc.edu/timss2023/frameworks/.
7. von Davier M., Kennedy A.M., Reynolds K.A., Fishbein B., Khorramdel L., Aldrich C.E.A., Bookbinder A., Bezirhan U., Yin L. TIMSS 2023 International Results in Mathematics and Science. Chestnut Hill, MA: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2024. URL: https://timss2023.org/results/.
8. von Davier M., Fishbein B., Kennedy A.M. (eds.). TIMSS 2023 Technical Report: Methods and Procedures. Chestnut Hill, MA: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2024. URL: https://timssandpirls.bc.edu/isc/publications.html.
9. Mullis I.V.S., Martin M.O. (eds.). PIRLS 2021 Assessment Frameworks. Chestnut Hill, MA: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2019. URL: https://pirls2021.org/frameworks/.
10. Mullis I.V.S., von Davier M., Foy P., Fishbein B., Reynolds K.A., Wry E. PIRLS 2021 International Results in Reading. Chestnut Hill, MA: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2023. URL: https://pirls2021.org/results/.
11. von Davier M., Mullis I.V.S., Fishbein B., Foy P. (eds.). Methods and Procedures: PIRLS 2021 Technical Report. Chestnut Hill, MA: TIMSS & PIRLS International Study Center, Boston College, 2023. URL: https://timssandpirls.bc.edu/isc/publications.html.
12. American Educational Research Association, American Psychological Association, National Council on Measurement in Education. Standards for Educational and Psychological Testing. Washington, DC: AERA, 2014. 230 p.
13. Mandinach E.B., Gummer E.S. Data Literacy for Educators: Making It Count in Teacher Preparation and Practice. New York: Teachers College Press, 2016. 176 p.
14. Schildkamp K. Data-Based Decision-Making for School Improvement: Research Insights and Gaps // Educational Research. 2019. Vol. 61, No. 3. P. 257-273. https://doi.org/10.1080/00131881.2019.1625716.
15. Coburn C.E., Turner E.O. Research on Data Use: A Framework and Analysis // Measurement: Interdisciplinary Research and Perspectives. 2011. Vol. 9, No. 4. P. 173-206. https://doi.org/10.1080/15366367.2011.626729.
16. Earl L.M., Katz S. Leading Schools in a Data-Rich World: Harnessing Data for School Improvement. Thousand Oaks, CA: Corwin Press, 2006. 136 p.
17. Bryk A.S., Gomez L.M., Grunow A., LeMahieu P.G. Learning to Improve: How America’s Schools Can Get Better at Getting Better. Cambridge, MA: Harvard Education Press, 2015. 280 p.
18. Ergasheva M.T. O‘quvchilarning tabiiy-ilmiy savodxonligi monitoringida baholash dasturlaridan foydalanish metodikasi (PISA, TIMSS misolida): pedagogika fanlari doktori (DSc) dissertatsiyasi. Toshkent, 2023. 264 b.
19. Ismailov A.A. Tayanch o‘rta ta’lim sifatini baholashni tashkil etish mexanizmini PISA xalqaro dasturi talablari asosida takomillashtirish: pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi. Toshkent, 2021. 140 b.
20. Axmedov M.U. Umumiy o‘rta ta’lim sifatini boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari // Ilmiy-amaliy konferensiya materiallari. Toshkent: Oriental University, 2023. B. 650-657.
21. Ахмедов М.У. Качество среднего образования как педагогическая проблема // Образование и инновационные исследования. 2023. № 10. С. 89-92.
22. Axmedov M.U. Umumta’lim maktab direktorlarining malakasini oshirishda ta’lim sifati monitoringini takomillashtirish: monografiya. Toshkent: Olam Print, 2025.
23. UNESCO. Global Education Monitoring Report 2024/5: Leadership in Education: Lead for Learning. Paris: UNESCO, 2024.