MOLIYAVIY MUSTAQILLIK VAKOLATLARIDAN FOYDALANISHNING STRATEGIK NATIJADORLIGIGA TA’SIR ETUVCHI OMILLAR, CHEKLOVLAR VA BOSHQARUV RISKLARINI KOMPLEKS BAHOLASH
Abstract
Maqolada davlat oliy ta’lim tashkilotlarida moliyaviy mustaqillik vakolatlaridan foydalanishning strategik natijadorligiga ta’sir etuvchi omillar, institutsional cheklovlar va boshqaruv risklari kompleks baholanadi. ISO 31000, COSO ERM va IIA Three Lines tamoyillari asosida risklar tizimlashtirilib, qoldiq risk koeffitsienti, Kompleks Risk Indeksi (CRI) hamda riskga moslashtirilgan Strategic Effectiveness Potential (SEP) modeli taklif etiladi. Yondashuv moliyaviy avtonomiyani vakolat hajmi emas, boshqaruv qobiliyati va risklar bilan uyg‘unlashgan strategik potensial sifatida baholashga xizmat qiladi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-61-son “Davlat oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-60-son “Davlat oliy ta’lim muassasalarining akademik va tashkiliy-boshqaruv mustaqilligini ta’minlash bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2026-yil 10-apreldagi PF-58-son “Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar tizimini takomillashtirishning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi Farmoni.
4. Chynybaev M., Tashtobaeva B., Bekboeva R. Exploring the impact of financial autonomy on educational quality in higher education institutions // Social Sciences & Humanities Open. 2025. Vol. 12. Article 101935. DOI: 10.1016/j.ssaho.2025.101935.
5. Abdualimova Z., Kholmuradov R., Hamroyeva S., Yusupova H., Valiyeva N. From financial autonomy to performance-based funding for sustainable development financing of higher education institutions in Uzbekistan // Frontiers in Education. 2026. Vol. 11. Article 1920875. DOI: 10.3389/feduc.2026.1920875.
6. Pfeffer J., Salancik G.R. The External Control of Organizations: A Resource Dependence Perspective. New York: Harper & Row, 1978.
7. Barney J. Firm Resources and Sustained Competitive Advantage // Journal of Management. 1991. Vol. 17, No. 1. P. 99–120. DOI: 10.1177/014920639101700108.
8. Al Gharsi A.Y., Belhaj F.A., Nirmala R. Academic autonomy as driving change: Investigating its effect on strategy development and university performance // Heliyon. 2024. Vol. 10, Issue 8. e29536. DOI: 10.1016/j.heliyon.2024.e29536.
9. ISO. ISO 31000:2018 Risk management — Guidelines. Geneva: International Organization for Standardization, 2018.
10. Committee of Sponsoring Organizations of the Treadway Commission (COSO). Enterprise Risk Management — Integrating with Strategy and Performance. 2017.
11. The Institute of Internal Auditors. The IIA’s Three Lines Model: An Update of the Three Lines of Defense. Lake Mary, FL: IIA, 2020.
12. Bamber C.J., Elezi E. Enterprise-wide risk management in higher education: beyond the paradigm of managing risk by categories // Business Process Management Journal. 2024. Vol. 31, No. 6. P. 2204–2228. DOI: 10.1108/BPMJ-05-2024-0409.
13. OECD. The Financial Sustainability of Higher Education: Insights from Policy in OECD Countries. Paris: OECD Publishing, 2025.
14. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 24-dekabrdagi PQ-61-son “Davlat oliy ta’lim muassasalariga moliyaviy mustaqillik berish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.
15. Matveeva A. Performance-based funding in higher education: a meta-narrative review and renewed research agenda proposal // Tertiary Education and Management. 2025. Vol. 31. P. 21–44. DOI: 10.1007/s11233-025-09151-y.