MUHANDISLIK TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHNI NEYRODIDAKTIK MODELLASHTIRISH: IMKONIYATLAR TIZIMI VA KO‘ZGUSIMON NEYRONLAR

MUHANDISLIK TAFAKKURINI RIVOJLANTIRISHNI NEYRODIDAKTIK MODELLASHTIRISH: IMKONIYATLAR TIZIMI VA KO‘ZGUSIMON NEYRONLAR

Authors

  • Z. A. Xakimov Urganch davlat universiteti “Kompyuter injiniring” kafedrasi katta o‘qituvchisi

Abstract

Ushbu maqolada taqdim etilgan tadqiqotlar inson miyasining tabiiy neyron tarmoqlarini shakllantirish bo‘yicha empirik ma’lumotlarni olish va tahlil qilish, shuningdek, amaliy vazifalarni hal etishga qaratilgan eksperimental yondashuvning davomi hisoblanadi. Bunday ijtimoiy-psixologik yondashuv neyrodidaktikani insonda muayyan ko‘nikma va kompetensiyalarni shakllantirish g‘oyalarining metodik manbasi sifatida ko‘rib chiqishga imkon berdi. Tadqiqotning asosiy muammosi - insonda belgilangan davr mobaynida barqaror saqlanadigan va qayta tiklanadigan zarur kompetensiyalarning maqsadli shakllantirilishini qanday ta’minlashdan iborat. Neyrodidaktika g‘oyalarining rivojlanishi muhandislik ta’limi sohasidagi, xususan, universitet bitiruvchilarining kasbiy kompetensiyalari asosini tashkil etuvchi va mehnat bozorida talab yuqori bo‘lgan zamonaviy muhandislik tafakkurini shakllantirishga oid tadqiqotlarning qo‘llanish doirasini kengaytiradi. Tadqiqotning neyrobiologik asosi sifatida ikkita neyrotizimni - ko‘p qirrali imkoniyatlarni tanlash tizimi hamda ko‘zgusimon neyronlar tizimini o‘rganish jarayonida olingan nazariy tasavvurlarni birlashtiruvchi hisoblash strukturasi xizmat qildi. Maqolada keltirilgan asosiy empirik ma’lumotlar qo‘llanilayotgan neyrodidaktik modellashtirish yondashuvlarining yuqori samaradorligini ko‘rsatadi; neyrometodlar qo‘llanilgan sharoitlar bilan an’anaviy shakllar ostidagi ish natijalari o‘rtasida sezilarli farqlar kuzatilgan. Talabalarning umumiy tanlanmasi bo‘yicha o‘rtacha ko‘rsatkichlarning statistik jihatdan muhim darajada yaxshilangani aniqlangan.

References

1. Howard-Jones, P. A. Neuroscience and education: myths and messages // Nature Reviews Neuroscience. 2014. Vol. 15. № 12. С. 817–824.

2. Beauchamp, M. Understanding the neuroscience and education connection: themes emerging from a review of the literature // Neuroscience in education: the good, the bad, and the ugly. 2012. P. 13–30.

3. Костромина, С. Н. Нейронаука в системе профессионального образования // Профессиональное образование и рынок труда. 2021. № 4 (47). С. 8–29.

4. Костромина, С. Н. Введение в нейродидактику : учеб. пособие // Санкт-Петербург : Изд-во С.-Петерб. ун-та, 2019. — 182 с. — ISBN 978-5-288-05911-7.

5. Карпенко, М. П. Нейродидактика : моногр. Москва : Изд-во Совр. гум. ун-та, 2019. 282 с. ISBN 978-5-8323-1108-1.

6. Наумович, Л. В. Использование принципов нейродидактики в современных учебниках // Актуальные проблемы гуманитарного образования : материалы II Междунар. науч.-практ. конф. (Минск, 22–23 октября 2015 г.). Минск : ИП А. Н. Вараксин, 2015. С. 153–155.

7. Мальсагов, А. А. Нейродидактика в России: развитие и перспективы // Мир науки, культуры, образования. 2021. № 4 (89). С. 149–150.

8. Мальсагова, М. Х. Перспективные направления развития нейродидактики Наука и инновации — современные концепции : сб. науч. ст. по итогам работы Международного научного форума (Москва, 28 августа 2020 г.). Уфа, Инфинити, 2020. — С. 61–65.

9. Дзятковская, Е. Н. Нейродидактика: мифы и реальность // Методологические ориентиры развития современной научно-дидактической мысли : сб. науч. тр. Всерос.сетевой науч. конф. (21–29 ноября 2018 г.) ; Москва : Ин-т стратег.разв. образ. РАО, 2018. 684 с. С. 78.

10. Соловьева, О. В. Психолого-педагогический анализ использования нейродидактики в обучении взрослых // Гуманизация образования. 2018. № 4. С. 102–108.

11. Зеер, Э. Ф. Нейродидактика-инновационный тренд персонализированного образования // Профессиональное образование и рынок труда. 2021. № 4 (47). С. 30–38.

12. Девлетов, Р. Р. Нейродидактика и преподавание языковых дисциплин в педагогическом вузе // Межкультурные коммуникации: тезисы докл. участ. Междунар. науч. конф. (Симферополь, 06 апреля 2017 г.). Симферополь: Крым. федер. ун-т им. В. И. Вернадского, 2017. С. 59–60.

13. Каминская, А. В. Применение методов нейродидактики на уроках английского языка сб. ст. Междунар. науч.-практ. конф. — Н. Новгород: Мининский ун-т, 2016. С. 187–190.

14. Куликова О. В. Нейродидактический подход как фактор повышения качества обучения иноязычному профессиональному общению // Вестник Московского государственного лингвистического университета. Образование и педагогические науки. 2014. № 14 (700). С. 107-114.

15. Подлиняев, О. Л. Проблема гигиенической оценки педагогических технологий в общеобразовательной школе в контексте нейродидактики // Вестник Бурятского государственного университета. 2019. № 1. С. 63–69.

16. Лебедев, В. В. Нейродидактика и эффективное обучение в дистанционном режиме // Школьные технологии. 2021. № 4. С. 38–46.

17. Вербицкая, Н. О. Формирование нейрометодики профессионального обучения в условиях человеко-машинного взаимодействия // ВестникЮжно-Уральского государственного университета. Серия: Образование. Педагогические науки. 2017. Т. 9. № 2. С. 62–73.

18. Чекотин, Р. С. Оценка действий оператора в полуавтоматических и многозадачных системах в лесозаготовках на основе использования IoT-технологий // Системы. Методы. Технологии. 2016. № 4. С. 188–196.

19. Хомская, Е. Д. Нейропсихология: учебник 4-е изд. Санкт-Петербург: Питер, 2012. 496 с. ISBN 5-469-00620-4.

20. Щедровицкий, Г. П. Схема мыследеятельности — системно-структурное строение, смысл и содержание // Избранные труды; ред.-сост. Москва : Школа культ. политики, 1995. С. 281–298.

21. Щедровицкий, П. Г. Системо-мыследеятельностная методология и психология // Гуманитарный портал. URL: https://gtmarket.ru/library/articles/2567 (дата обращения: 27.04.2026).

22. Semyanov A. & Verkhratsky A. Astrocytic processes: from tripartite synapses to the active milieu. Trends in Neurosciences, 2021, no. 44 (10), pp. 781–792, doi:10.1016/j.tins.2021.07.006.

23. Thill S., Caligiore D., Borghi A. et al. Theories and computational models of affordance and mirror systems: An integrative review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 2013, no. 37 (3), pp. 491–521, doi:10.1016/j.neubiorev.2013.01.012.

24. Rizzolatti G., Singaglia C. The functional role of the parieto-frontal mirrorcircuit: interpretations and misinterpretations. Nature Reviews Neuroscience, 2010, no. 11, pp. 264–274.

25. Thill S. et al. Theories and computational models of affordance and mirror systems: an integrative review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 2013, vol. 37, no. 3, pp. 491–521.

26. Genuth I. All in the mind. Engineering & Technology, 2015, vol. 10, no. 5, pp. 37–39.

27. Hamilton A. F., Grafton S. T., Hamilton A. The motor hierarchy: from kinematics to goals and intentions. Sensorimotor foundations of higher cognition, 2007, vol. 22, pp. 381–408.

28. Iacoboni M., Dapretto M. The mirror neuron system and the consequences of its dysfunction. Nature Reviews Neuroscience, 2006, no. 7, pp. 942–951.

29. Kern M. et al. Cortical mirror-system activation during real-life game playing: an intracranial electroencephalography (EEG) study. Conference on Cognitive Computational Neuroscience. 2018. https://www.researchgate.net/publication /330822837Cortical_Mirror-System_Activation_During_Real-Life_Game_Playing_An_Intracranial_Electroencephalography_EEG_Study

(дата обращения: 17.05.2026).

30. Heyes C., Catmur C. What happened to mirror neurons? Perspectives on Psychological Science, 2022, vol. 17, no. 1, pp. 153–168.

Downloads

Published

2026-06-15
Loading...