AYDAR-ARNASOY KO‘LLAR TIZIMINING QIZIL KITOBGA KIRITILGAN SUV-BOTQOQ QUSHLARI FAUNASI

Ravshanova Adolat Ravshan qizi; Tojiboyeva Nozima Saʼdulla qizi; Ikromova Nodira Alisher qizi

AYDAR-ARNASOY KO‘LLAR TIZIMINING QIZIL KITOBGA KIRITILGAN SUV-BOTQOQ QUSHLARI FAUNASI

Authors

Ravshanova Adolat Ravshan qizi Jizzax davlat pedagogika universiteti, Biologiya kafedarasi katta o’qituvchisi b.f.f.d.(PhD)
Tojiboyeva Nozima Saʼdulla qizi Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti Tabiiy fanlar fakulteti Biologiya yo’nalishi talabasi
Ikromova Nodira Alisher qizi Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti Tabiiy fanlar fakulteti Biologiya yo’nalishi talabasi

Abstract

Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimi O‘zbekistonning Jizzax va Navoiy viloyatlarida joylashgan yirik sun’iy suv-botqoq majmuasi bo‘lib, 1969-yilda Chordara suv omboridan ortiqcha suv chiqarilishi natijasida shakllangan. Tizim Ramsar konvensiyasi bo‘yicha xalqaro ahamiyatga ega suv-botqoq hudud sifatida tan olingan va Markaziy Osiyo migratsiya yo‘lagida muhim rol o‘ynaydi. Hududda 100 dan ortiq suv-botqoq qush turlari qayd etilgan bo‘lib, ulardan 13 turi xalqaro Qizil ro‘yxatga (IUCN), 24 turi esa O‘zbekiston Milliy Qizil kitobiga kiritilgan. Maqolada qushlarning tarkibi, ekologik ahamiyati, tahdidlar va muhofaza choralari tahlil qilinadi. Suv sathining pasayishi va sho‘rlanishning kuchayishi Qizil kitob turlarining sonini kamaytirishi mumkin. Hududni saqlash milliy va xalqaro ekologik majburiyat hisoblanadi.

References

1. O‘zbekiston Respublikasining "Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida"gi Qonuni (1992-yil 9-dekabr).

2. O‘zbekiston Respublikasining "Hayvonot dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risida"gi Qonuni (1997-yil 26-dekabr, 2016-yil keyingi tahriri).

3. O‘zbekiston Respublikasining "Muhofaza etiladigan tabiiy hududlar to‘g‘risida"gi Qonuni (2004-yil 3-dekabr).

4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimi boshqaruvini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida"gi Qarori (2017-yil 7-mart).

5. O‘zbekiston Respublikasining Qizil kitobi: II jild. Hayvonot dunyosi. – Toshkent: "Chinor ENK", 2019.

6. Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqining (IUCN) Yo‘qolib ketish xavfi ostidagi turlarning Qizil ro‘yxati (2024/2025-yillar hisoboti).

7. Xalqaro ahamiyatga ega, asosan suv qushlarining yashash joyi bo‘lgan suv-botqoq yerlar to‘g‘risidagi Ramsar konvensiyasi (O‘zbekiston Respublikasi qo‘shilgan yil: 2001-yil 30-avgust).

8. Ramsar Sites Information Service. Aydar-Arnasay Lakes System (Site No. 1841). Uzbekistan, 2008.

9. Rodina K.S. The Aydar-Arnasay lakes system: formation, functions and future. Central European University, 2010.

10. Yaxshiyeva Z.Z. va boshq. Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimida suv sathining o‘zgarishi va ekologik oqibatlari. Ilmiy nashr, O‘zbekiston. (2021-yil)

11. Ravshanova A.R.Aydar-Arnasoy ko‘llar tizimining gidrologik va ekologik holati haqidagi maqolalar (2023-yil).

AYDAR-ARNASOY KO‘LLAR TIZIMINING QIZIL KITOBGA KIRITILGAN SUV-BOTQOQ QUSHLARI FAUNASI